जिल्हा परिषद

जिल्हा परिषद

  • पंचायत राज व्यवस्थेत जिल्हा परिषद हि शिर्स्थानी असलेली संस्था होय .
  • या व्यवस्थेत जिल्हा परिषद ,पंचायत समिती ,ग्रामपंचायत अशी त्रिस्तरीय कार्यकारी व प्रशासकीय यंत्रणा असते.
  • या व्यवस्थेमध्ये ग्रामीण भागातील सर्वांगीण विकास घडवून आणणे हे या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ठ आहे.
  • वसंतराव नाईक समितीच्या शिफारशीनुसार राज्यात १९६२ मध्ये जिल्हा परिषदांची स्थापना करण्यात आली.
  • महाराष्ट्रामध्ये सध्या एकूण ३६ जिल्हे असून एकूण ३४ जिल्हा परिषदा आहेत.
  • मुंबई शहर व मुंबई उपनगर या जिल्ह्यांना जिल्हा परिषद नाहीत.

रचना

  • पंचायत राज व्यवस्थेत जिल्हा परिषद हि शिर्स्थानी असलेली संस्था होय .
  • या व्यवस्थेत जिल्हा परिषद ,पंचायत समिती ,ग्रामपंचायत अशी त्रिस्तरीय कार्यकारी व प्रशासकीय यंत्रणा असते.
  • या व्यवस्थेमध्ये ग्रामीण भागातील सर्वांगीण विकास घडवून आणणे हे या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ठ आहे.
  • वसंतराव नाईक समितीच्या शिफारशीनुसार राज्यात १९६२ मध्ये जिल्हा परिषदांची स्थापना करण्यात आली.
  • महाराष्ट्रामध्ये सध्या एकूण ३६ जिल्हे असून एकूण ३४ जिल्हा परिषदा आहेत.
  • मुंबई शहर व मुंबई उपनगर या जिल्ह्यांना जिल्हा परिषद नाहीत.

अध्यक्ष व उपाध्यक्ष

  • जिल्हा परिषदेमधील लोकनियुक्त सभासद आपणातून अध्याक्स व उपाध्याक्षाची निवड करतात.(कार्यकाल –अडीच वर्षे )
  • जिल्हा परिषदेचा अध्यक्षजिल्हा परिषदेची सभा बोलावितो.व त्याचे अध्यक्षस्थान स्वीकारतो .तो जिल्हा परिषदेच्या आर्थिक आणि कार्यकारी प्रशासनावर देखरेख ठेवतो.त्याच्याच मार्गदर्शनाखाली जिल्हा परिषदेचे सर्व विकास कार्य चालते.
  • जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्षाच्या अनुपस्थितीत उपाध्यक्ष जिल्हा परिषदांच्या सभांचे अध्यक्षस्थान स्वीकारतात .अध्यक्षाच्या अनुपस्थितीत तो त्याचे अधिकार वापरतो व कर्तव्य पार पडतो.

अध्यक्ष व उपाध्यक्ष

    • जिल्हा परिषदेच्या एकूण १० समित्या असतात.त्यामध्ये एक स्थायी समिती व नऊ विषय समित्या असतात.
    • विषय समित्या :
    1. वित्त समिती
    2. बांधकाम समिती
    3. कृषी समिती
    4. समाजकल्याण समिती
    5. शिक्षण व क्रीडा समिती
    6. आरोग्यासमिती
    7. पशुसंवर्धनव दुग्द्शाला समिती
    8. महिला व बालकल्याण समिती
    9. जलसंधारण व पिण्याचे पाणी पुरवठा समिती

स्थायी समिती

  • स्थायी समिती हि सर्वात महत्वाची समिती असून जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष हे या समितीचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात;तर्र    उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी हे या समितीचे पदसिद्ध सचिव असतात.
  • नऊ समित्यांचे सभापती पदसिद्ध सदस्य असतात.
  • जिल्हा परिषदेच्या सदस्यांनी त्यांच्याकडून निवडलेले आठ सदस्य .
  • स्थायी समितीच्या कामकाजाबाबत विशेष ज्ञान असलेले दोन सहयोगी सदस्य

मुख्य कार्यकारी अधिकारी

  • जिल्हा परिषदेच्या प्रशासकीय प्रमुखाला मुख्य कार्यकारी अधिकारी असे म्हणतात .तो जिल्हाधीकाराच्या दर्जाचा अधिकारी असून सामान्यतः भारतीय प्रशासकीय सेवेमधून त्याची नेमणूक केली जाते
  • मुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्या मदतीस एक किंवा अधिक उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी तसेच अनेक खात्यांचे अधिकारी असतात.

जिल्हा परिषदेची कामे

  • जिल्ह्याच्या विकासाची योजना आखून त्यांची अमलबजावणी करणे .
  • शेती विकास,बी-बियाणे पुरविणे .
  • लघुपाटबंधारे आणि पाझर तलावांची निर्मिती करणे
  • गावागावात शाळा चालवणे ,प्रौढ शिक्षण,वाचनालय चालवणे ,आश्रमशाळा व मोफत वसतिगृह चालविणे .
  • कुरणे आणि चराऊ रानाची देखभाल करणे.
  • प्राथमिक आरोग्य केंद्राची उभारणी,फिरते दवाखाने ,कुटुंबनियोजन प्रसार ,लसीकरण मोहीम राबवणे
  • ग्रामीण रोजगार योजना व रोजगार हमी योजना राबवणे
  • हस्तोद्योग ,कुटिरोद्योग व दुग्द्शाला यांना उत्तेजन देणे.

उत्पन्नाची साधने

  • पाणी कर,करमणूक कर ,यात्रा कर,बाजार कर,व्यवसाय कर इत्यादी.
  • जमिनीच्या महसुलातील ठराविक रक्कम
  • राज्य सरकार कडून मिळणारे सर्वसाधारण अनुदाने
  • राज्य सरकारची विकास योजना संदर्भातील अनुदाने
  • शासकीय कर्ज
  • जमीन महसुलाच्या सत्तर टक्के रक्कम राज्य शासनातर्फे जिल्हा परिषदेस देण्यात येते.

जिल्हा परिषदेची हिशेब तपासणी

  • लेखापाल,स्थानिक निधीलेखा,व महालेखापाल
Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *