महाराष्ट्रातील जिल्हे – उस्मानाबाद ( धाराशिव )

२७. उस्मानाबाद ( धाराशिव )

क्षेत्रफळ : ७५६९ चौ.कि.मी.

मुख्यालय : उस्मानाबाद.

साक्षरता : ७६.३३%.

लोकसंख्या : १६,६०,३११.

हवामान : उष्ण व कोरडे.

तापमान : हिवाळयात ८ अंश से ते १२ अंश उन्हाळयात ४० अंश ते ४२ अंश पर्यत.

पर्जन्यमान : ६०सेमि.

विभाग : मराठवाडा ( औरंगाबाद ).

नद्या : तेरणा, बोरी, बेणीतुरा, बाणगंगा, सीना.

तालुके : भुम बार्शी, कळंब, लोहारा, परांडा, उस्मानाबाद, तुळजापुर, उमरगा.

किल्ले : नळदुर्ग, पराडा ( भुईकोट ).

लेण्या : उस्मानाबाद जवळील डोंगरात बौध्द हिंदु व जैन लेण्या.

शेजारी जिल्ह्ये : बीड, लातुर, सोलापुर, अहमदनगर, कर्नाटक राज्य.

धार्मिक ठिकाणे : तुळजाभवानी मंदीर, खंडोबा मंदीर, कुंथलगिरी,खाजाबाद्दिन साहेबान दर्गा, हजरत खाजाशमसुद्दिन दर्गा, जाफरअली तहसीलदार दर्गा.

ऐतिहासिक ठिकाणे : तुळजापुर, अगदुर, उस्मानाबाद, पराडा.

औद्योगिक ठिकाणे : उस्मानाबाद, तुळजापुर, बार्शी.

नगरपालिका : उस्मानाबाद, तुळजापूर, भुम, बार्शी, उमरगा.

पंचायत समित्या : प्रत्येक तालुक्याला एक एकूण ८.

टोपण नावे : भवानी मातेचा जिल्ह्या.

लोकसभा मतदार संघ : उस्मानाबाद.

विधान सभा मतदार संघ : उस्मानाबाद, बार्शी, तुळजापुर, उमरगा, भुम, कळंब.

वने : जिल्ह्यामध्ये वनाचे प्रमाण खूपच कमी आहे. वनामध्ये मोह, करवंद, अर्जुनी, कडुलिंब, सलाई, बोरे, बाभळी, बांबू, साग ही वृक्ष आहेत. तसेच जंगलामध्ये काही भागात रोशा नावाचे गवत आढळते. तसेच जंगलामध्ये हरणे, ससे, माकडे, घोरपडी, कळवीट, वनगायी, रानकुत्रे, रानडुकरे, मोरे, कोकीळ, कावळे, तितरे वेगवेगळ्या चिमण्या इ. पशु-पक्षी आढळतात.

शेती : जिल्ह्यामध्ये पाऊस कमी असल्यामुळे शेती विकास फारसा झालेला नाही. पावसाळ्यामध्ये ज्वारी-बाजरी, मका, सोयाबीन, तुर, भुईमुग, उडीद, मुग, ही पिके घेतली जातात.हिवाळयात तसेच उजनी या पाठबंधारे भागात उस, गहु, हरभरा, मका, भाजीपाला, पेरू, द्राक्ष ही पिके घेतली जातात.

जिल्ह्यातील प्रमुख शहरे व ठिकाणे :

उस्मानाबाद : हे जिल्ह्याचे ठिकाण असुन धाराशिव ह्या नावाने सुद्धा शहराला ओळखले जाते. शहराजवळ भोगवती नावाची नदी असुन या नदीवरच उस्मानाबाद शहर बसले आहे. उस्मानाबाद शहराजवळच्या डोंगरात बौद्ध, जैन, हिंदू लेण्या आहेत. शहरामध्ये हजरत ख्वाजा रामसुद्दिन गाझिया दर्गा आहे. अनेक भाविक येथे दरसाल येतात.

तुळजापुर : हे तालुक्याचे मुख्य ठिकाण असुन छ. शिवाजी महाराजाची देवता तसेच व महाराष्ट्राचे कुलदैवत असलेल्या तुळजाभवानीचे भव्य मंदीर तुळजापुरात आहे. देवीच्या साडेतीन शक्तीपीठांपैकी तुळजाभवानी हे एक पीठ आहे. याच तुळजाभवानीने शिवरायांना भवानी मळदुर्ग देऊन अफजलखानाचा खात्मा करण्यास मदत केली होती. तुळजापुर पासून जवळच मळदुर्ग नावाचा एक भव्य किल्ला आहे. येथील किल्ल्याचे अनेक अवशेष आजही बघावयास मिळतात. तसेच तुळजापुर जवळच नागझरी नावाचे निसर्ग रम्य ठिकाण आहे व अणदुर या ठिकाणी खंडोबाचे मंदीर आहे.

तेर : हे जैन मंदीर व त्यावरील कोरीव कामासाठी प्रसिद्ध आहे. येथे कै. रामलिंगप्पा पुराणवस्तु संग्रहालय आहे तसेच संत गोरा कुंभार जन्म ठिकाण असुन येथेच गोरा कुंभाराची समाधी आहे.

डोणगाव : हे परांडा तालुक्यात असुन रामदास स्वामीचे पट्ट्याशिष्ट्य कल्याण स्वामी यांचा मठ येथे आहे, तसेच खज्जाद्दिन साहेबांचा दर्गा येथे आहे.

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *