महाराष्ट्रातील जिल्हे – अहमदनगर

३२. अहमदनगर

क्षेत्रफळ : १७.०४८ चौ.कि.मी.

मुख्यालय : अहमदनगर.

साक्षरता : ८०.२२%.

लोकसंख्या : 45,४३,०८३.

हवामान : उष्णवकोरडे.

तापमान : हिवाळ्यात १० अंश ते १४ अंश से. पर्यत उन्हाळयात ४२ अंश से. पर्यत.

पर्जन्यमान : ६८से.मी.

प्रशासकिय विभाग : नाशिक-उत्तरमहाराष्ट्र.

नद्या : गोदावरी, भिमा,मुळा,घोड,अडूळा,सीना.

पिके : चिकु, डाळींब,बोरे,पेरू.

शेजारी जिल्हे : औरंगाबाद, पुणे,नाशिक,सोलापुर,उस्मानाबाद,ठाणे,बीड.

थंड हवेचे ठिकाण : भंडारदरा.

किल्ले :अहमदनगर चा भुईकोट, खर्डेचा भुईकोट.

तालुके :अहमदनगर,कोपरगाव,संगमनेर,श्रीरामपुर, शेवगाव,पारनेर,जामखेड,अकोले,श्रीगोंदा,राहुरी,नेवासा,पाथर्डी,कर्जत,रहाता.

धार्मिक ठिकाणे :शिर्डी-साईबाबा, शनीशिंगणापूर, नेवासे-संतएकनाथ समाधी पुणतांबे, सिद्धटेक-सिद्धिविनायक, मेहरबाद,चांदबिबीमहल.

ऐतिहासिक ठिकाणे :चोंढी, कोपरगाव,नगर,राळगणसिद्धी,मेहराबाद, शिर्डी,शिंगणापूर.

टोपणनाव :साखर कारखान्याचा जिल्हा.

औद्योगिक ठिकाणे :अहमदनगर, राहुरी,श्रीरामपुर,प्रवरानगर,पारनेर,कोपरगाव.

महानगरपालिका :अहमदनगर महानगरपालिका.

पंचायत समित्या :१४.

विद्यापीठ :महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ राहुरी जि. अहमदनगर.

विधान सभा मतदार संघ :अहमदनगर, कोपरगाव,राहुरी,श्रीरामपुर,संगमनेर,नेवासा,शिर्डी,जामखेड,कर्जत,अकोले.

गावे :१,५०३.

लोकसभा मतदार संघ :अहमदनगर,शिर्डी.

साखर कारखाने :१५पेक्षा जास्त.

वने : अहमदनगर जिल्हा जरी महाराष्ट्र क्षेत्रफळाने मोठा असला तरी म्हणावे तितके जंगल क्षेत्र या जिल्ह्यात नाही. येथील जंगलामध्ये साग,आंबा,कडुलिंब,चिंच,बोरे,करवंद, आवळा,बाभुळ,पिंपळ,पळसही झाडे आढळतात.वनामध्ये हरणे,लांडगे,कोल्हे,ससे,काळ्यातोंडाची माकडे आहेत. मोर, कोकीळ,कावळे, कबुतरे,पाखरे,घारी,दलदलीच्या भागात बगळे,पानकोंबड्या आढळतात. जिल्ह्यामध्ये देऊळ गाव येथे काळविटासाठी प्रसिद्ध अभयारण्य आहे.

शेतीविषयक :क्षेत्रफळाने जसा जिल्हा मोठा तसा शेतीमध्ये हा जिल्हा प्रधानआहे. जिल्ह्यात गोदावरी नदीमुळे भरपूर पाणी शेतीला मिळते, तसेच जलसिंचन प्रकल्प, पाठबंधारे, धरणे,जिल्ह्यामध्ये भरपुर प्रमाणात असल्यामुळे येथे उसाचे विक्रमी पिके घेतले जाते. याशिवाय बाजरी,ज्वारी,मका,पेरू,डाळिंब,गहु,हरभरा,कापुस,चिकु,बोरे,सर्व प्रकारचा भाजीपाला तसेच काही भागात द्राक्ष सुद्धा घेतली जातात. अशाप्रकारे येथील शेती खुप प्रगत झालेली आहे.

प्रमुख शहरे व प्रेक्षणीय ठिकाणे :

अहमदनगर : अहमदनगर हे जिल्ह्याचे मुख्य ठिकाण आहे. येथे भिंगार याठिकाणी लष्करी छावणी असुन लष्कराचा वाहुन संशोधन व पिकास विभाग येथे आहे. तसेच भारतीय सैन्याचे रणगाडा प्रशिक्षण केंद्र येथे चालवले जातात. अहमदनगर हे शहर मलिक अहमद या बादशहाने १४१८ मध्ये बसविले आहे. त्यामुळे कदाचित अहमदनगर हे नाव शहराला देण्यात आले असावे. पुर्वी हे निजामाची राजधानी म्हणुन ओळखले जायचे. अहमदनगर हे मनमाड-पुणे लोहमार्गा वरील महत्वाचे रेल्वेस्थानक असून सर्व एक्सप्रे ससुपर एक्सप्रेस गाड्या याठिकाणी थांबतात. शहरामध्ये तीन ठिकाणी एस.टी.बस. स्थानक असुन महानगरपालिकेची बस सेवा सुद्धा शहरात वाहतुक सेवा पुरविते. अहमदनगर मधील भुईकोट किल्ला हा पुर्वी खूप महत्वाचा होता. याच किल्ल्यात एक कारागृह आहे येथील कारागृहात १९४२ ला पंडीत नेहरुनी Discovery of India हा ग्रंथ लिहिला आहे.

नेवासे : नेवासे हे तालुक्याचे ठिकाण संत ज्ञानेश्वराच्या मंदिरामुळे पावन झालेले हे एक तिर्थक्षेत्र म्हणुन ओळखले जाते. येते ज्ञानेश्वरमंदीर आहे. ज्ञानेश्वरानी येथे खांबास ठोकुन ज्ञानेश्वरी ग्रंथ लिहिला. येथे मोहीनी राजाचे प्राचीन मंदीर आहे. प्रवरानगर १७ जुन १९५० रोजी येथे पहिला सहकारी कारखाना उभारला. हा आशिया खंडातील पहिला साखर कारखाना ठरला. प्रवरानगरला इतिहासात खुपच महत्व होते.

राहूरी : शैक्षणिकदृष्टा राहुरी या शहराला खुप महत्व प्राप्त झाले आहे. येथील महात्मा फुले कृषीविद्यापीठ प्रसिद्ध आहे. या विद्यापीठाने अनेक पिकांच्या जाती संशोधित केल्या आहे. येथे सहकारी साखर कारखाना व कागदाचा मोठा कारखाना आहे.

राळेगणसिद्धी : पारनेर तालुक्यातील हे गाव अण्णा हजारे यांच्या उपोषणामुळे खुपच नावाजले आहे. आशिया खंडातील आदर्श गाव म्हणुन हे गाव प्रसिद्ध आहे. शिक्षण क्षेत्र सामाजिक वनीकरण,व्यसनमुक्ती,कुटुंबकल्याण या सर्वच क्षेत्रामध्ये हे गाव अग्रस्थानी आहे.

शनिशिंगणापुर : या गावाचे एक आगळे-वेगळे वैशिष्ट्ये आहे. येथील कोणत्याही घराला,दुकानाला, गोदामाला दरवाजे नाहीत आणि येथे येणारा भाविक कोणते ही अनैतिक काम करू शकत नाही. त्याचे कारण येथील शनिदेवाची कृपा या गावावर आहे असे सांगितले जाते. येथे शनिदेवाची शिलास्वरूपातील स्वयंभु मुर्ती ही मंदीराबाहेर आहे. येथे शनि आमावास्येला मोठी यात्रा भरते.

श्रीरामपुर : श्रीरामपुराला जिल्ह्यामध्ये खुप महत्व आहे येथे पुणे-मनमाड रेल्वेमार्गावरील हे एक महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे. श्रीरामपुरमध्ये मोसंबीचे भरपुर उत्पन्न घेतले जाते. तालुक्यामध्ये अशोक नगर येथे सहकारी साखर कारखाना आहे. तसेच सुतगिरणी आहे.

अकोले : हे तालुक्याचे ठिकाण असुन प्रवरानदी वरील वसलेले सुंदर शहर आहे. महाराष्ट्रातील सर्वात उंच शिखर कळसुबाई शिखर हे येथेच आहे. येथुन जवळच भंडारदरा धरण आहे. येथील आगस्थी ऋषीचा आश्रम प्रसिद्ध आहे. अकोले तालुका पर्यटनाच्या दृष्टीने खुपच महत्वाचा मानला जातो.

पारनेर : पारनेर हे जिल्ह्यातील एक तालुक्याचे ठिकाण असुन येथे सहकारी साखर कारखाना आहे तसेच सेनापती बापट यांचे हे जन्म गाव म्हणुन ओळखले जाते.

भंडारदरा : भंडारदरा हे नगर जिल्ह्याचे महाबळेश्वर म्हणुन ओळखले जाते. येथील रंधा हा धबधबा खुप प्रसिद्ध आहे. पावसाच्या मोसमात येथे भरपुर पर्यटक येतात. येथील प्रवरानदी वर भंडारदरा हे धरण आहे. पुर्वी या धरणाला विल्सन बंधारा म्हणुन ओळखले जायचे. येथील महत्वाचे पर्यटन स्थळ म्हणुन प्रसिद्ध आहे.

सिद्धटेक : महाराष्ट्रातील अष्टविनायकापैकी सिद्धिविनायक म्हणुन ओळखले जाणारे गणपतीचे हे मंदीर सिद्धटेक याठिकाणी आहे.

कोपरगाव : कोपरगाव हे तालुक्याचे ठिकाण आहे. येथुन फक्त १५कि.मी. ला देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे श्रीमंत व सर्व भाविकांचे आवडते देवस्थान शिर्डीचे साईबाबा देवस्थान आहे. साईबाबाची समाधी व मंदीर आहे, तसेच साईबाबा ट्रस्टचा मोठा दवाखाना आहे. देशातुन तसेच जगातील साईभक्त लाखोंच्या संख्येने येथे दर्शनासाठी येतात. कोपर गावतालुक्यातील करपेवाडी व कोपरगाव येथे सहकारी साखर कारखाने आहेत. येथुन जवळच गोदावरी नदी काठी पुणतांबे हे गाव आहे यागावात चांगदेवाची समाधी आहे

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *