महाराष्ट्रातील जिल्हे – अमरावती

३४. अमरावती

  • क्षेत्रफळ : १२१२२.

    मुख्यालय : अमरावती.

    साक्षरता : ८८.२३%.

    लोकसंख्या : २८,८७,८२६.

    हवामान : उष्ण , विषमवकोरडे.

    तापमान : किमान १० अंश से कमाल 45 अंशसे.

    पर्जन्यमान :८५ से.मी./ ८५०मि. मि.

    नदया : पूर्णा,पेढी, बोर्डी,अर्ना,तापी,चंद्रभागा,शाहनुर,बापरा,माडु,विदर्भ,चारघड, गाडगा,सिपना,

    शेजारीजिल्हे : वर्धा, यवतमाळ, वाशीम ,अकोला,नागपूर, बुलढाणा.

    टोपणनाव : इंद्रनगरी व देवी रुक्मिणी व दमयंती जिल्हा.

    थंड हवेचे ठिकाण : चिखलदरा.

    तालुके : मोर्शी,वरुड,तिवसा,धारणी,नांदगाव, दर्यापूर, भातकुली,धामणगाव,अचलपूर,अमरावती,चांदूररेल्वे,चांदूरबाजार,अंजनगावसुर्जी.

    पर्वत : सातपुडा, जीनगड.

    लेणी : सालबर्डी येथे २ बौध्द व ५ हिंदु लेण्या आहेत.

    किल्ला : गाविलगड.

    उंचशिखर : वैराट.

    विद्यापीठ : संतगाडगेबाबा विद्यापीठ अमरावती.

    गावे : १६९६.

    अभयारण्य : गुगामल राष्ट्रीय उद्यान ( वाघासाठी प्रसिद्ध ).

    औद्योगिक वसाहत : अमरावती, बोरगाव, शिराळा.

    लोकसभा मतदार संघ : अमरावती.

    विधान सभा मतदार संघ : अमरावती,बडनेरा, धामणगाव,अचलपूर,मोर्शी,मेळघाट,दर्यापूर, तिवसा.

    रेल्वे स्थानक : अमरावती, बडनेरा.

    शेतीविषयक : अमरावती हा भाग कमी पावासाचाअसल्यामुळे येथेपावसाळीपिके जास्त प्रमाणात घेतली जातात. ज्वारी,कापूस,सोयाबीन हे येथील मुख्य पिके आहेत. याशिवाय येथे भुईमुग, उडीद, मुग,बाजरी,मटकी, वाटाणा, घेवडा, तुर ही पिके घेतली जातात. जिल्ह्यामध्ये काही भागात संत्री मोसंबीच्या बागा आहेत.हिवाळ्यामध्ये अमरावती जिल्ह्यात सुर्यफुल, गहू, हरभरा ही पिके घेतली जातात.

    वने : अमरावती जिल्ह्यात एकूण क्षेत्रफळाच्या ११.४% क्षेत्र वनाने व्यापले आहे. जिल्ह्यामध्ये चिखलदरा, धारणी मोशी या भागामध्ये जंगल भरपूर प्रमाणात आहे. जंगलामध्ये साग,बांबू, चंदन,धावडा,बेहडा,सालरडतोंदु, हिरडा,येन,मोह,तेभूनी, कडुलिंब, काटेरी झुडपे यांची झाडे आहेत. याशिवाय जंगलामध्ये रोशा व कुसळ नावाचे गवत आहे. जंगलामध्ये वाघ, चित्ते, तरस, रानडुक्कर, रानकुत्रे, ससे, माकडे, अस्वल, साबर, कोल्हे, वनगायी, याप्रकारचे प्राणी आहेत. पक्ष्यामध्ये मोर, पानकोंबड्या, रानकोंबड्या, कोकीळ, पारवे, कावळे, कबुतरे, घारी, घुबड, पोपट निरनिराळ्या चिमण्या जंगलामध्ये आढळतात.

जिल्ह्यातील प्रमुख व प्रेक्षणीय ठिकाणे :

  • अमरावती : अमरावती हे जिल्ह्यातील मुख्यालय व विदर्भात एक प्रशासकीय विभाग कार्यालय आहे. सुतगिरण्या, कापडगिरण्या हातमाग-यंत्रमाग तसेच कापुस जिनिंग प्रेसिंग मिल हे उद्योग मोठ्या प्रमाणात चालतात. विदर्भातील अमरावती हे शैक्षणिक केंद्र आहे. येथे संतगाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ आहे व संतगाडगेबाबा यांची समाधी अमरावती येथेच आहे. अमरावती शहरात तसेच परीसरात साईबाबामंदीर,सतीधाम,भक्तीधाम,एकवीरादेवी, हिमंदीरे असुन येथील अंबादेवी मंदीर खुप प्रसिद्ध आहे. कृष्टरोगासाठी अमरावती सर्वांनाच परिचित आहे. येथे तपोवन जगदंबा कृष्ठधाम हि संस्था कृष्ठरोग्यासाठी काम करत असते.

    अंजनगाव : अंजनगाव तालुक्याचे ठिकाण असुन विड्याच्या पानासाठी खुप प्रसिद्ध आहे.

    रिध्दपुर : महानुभव पंथाचे तीर्थक्षेत्र व गोविंदप्रभूची समाधीस्थळ,कृष्णमंदिर,रामनाथ मंदिर या साठी रिध्यपुर भावीकाचे श्रध्दास्थान म्हणुन ओळखले जाते.

    शेणगाव : संतगाडगेबाबाची समाधी शेणगाव येथे आहे.

    कृष्ण्मोचन : मदगलेश्वर मंदिर येथे आहे.

    तिवसा : हे अमरावती जिल्ह्यातील एक तालुक्याचे ठिकाण असुन धार्मिक स्थळाचा तालुका म्हणुन प्रसिद्ध आहे. तालुक्यातील मोसरी या गावी श्रीहरी गुरुदेव मंदिर, संततुकडोजी महाराज समाधि गुरुकुंज आश्रय येथे आहे. तालुक्यातील कौणडीण्यपुर येथे रुक्मिणीचे भव्य दिव्य मंदिर आहे तसेच सदारामबाबाची समाधी आहे.

    बडनेरा  : रेल्वेजंक्शन, सुतगिरणी, विड्याची पाने यासाठी बडनेरा शहर प्रसिद्ध आहे.

    चिखलदरा : हे प्रसिद्ध थंड हवेचे ठिकाण व विदर्भाचे नंदनवन म्हणुन ओळखले जाते. खान-ईजहान या सरदाराने बांधलेला गाविलगड हा किल्ला चिखलदरा पासुनजवळच आहे येथील कॉफीचे मळे व वन्य प्राणी हे पर्यटकांना आकर्षिक करतात.

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *